Badanie elastografczne wątroby służy ocenie stopnia zwłóknienia oraz stłuszczenia wątroby. Bardzo dobrze sprawdza się w diagnostyce i obserwacji pacjentów z wirusowymi zapaleniami wątroby typu B i C.
Nadmierne zwłóknienie wątroby niesie za sobą poważne dla zdrowia konsekwencje polegające ostatecznie na zastąpieniu prawidłowego miąższu narządu przez tkankę łączną. Wskutek tego dochodzi do: zaburzenia funkcjonalności dróg żółciowych, upośledzenia odpływu żółci, uszkodzenia hepatocytów, powodując ich martwicę i marskość wątroby. Przyczyną włóknienia wątroby jest długotrwałe działanie czynników uszkadzających komórki wątrobowe. Mogą to być: wirusy, alkohol, choroby autoimmunologiczne (np. pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych), choroby metaboliczne (np. hemochromatoza, choroba Wilsona), niektóre leki i toksyny.
Stłuszczenie wątroby jest chorobą, w której dochodzi do nagromadzenia drobinek tłuszczu w komórkach wątrobowych szczególnie w wyniku nadużywania alkoholu (alkoholowe stłuszczenie wątroby). Polega ona na gromadzeniu się tłuszczu w komórkach wątroby (hepatocytach), co prowadzi do zaburzeń funkcji narządu. Czynnikami dodatkowymi, które wpływają na rozwój alkoholowej choroby wątroby są niewłaściwa dieta oraz predyspozycje genetyczne. W momencie zaprzestania picia alkoholu choroba cofa się po około 4-6 tygodniach. W przypadku ciągłego spożywania alkoholu postępuje, powodując u 35% pacjentów zapalenie i marskość wątroby.
Najczęstszymi dolegliwości zgłaszanymi przez pacjentów są pobolewania w prawym podżebrzu w okolicy wątroby, niestrawność, zgaga, przewlekłe zmęczenie, senność, dyskomfort i uczucie pełności w brzuchu. Dolegliwościami bardziej poważnymi i mogącymi dotyczyć chorób wątroby są m. in. zażółcenie twardówki oka czy skóry, świąd skóry, chudnięcie, brak apetytu. Dolegliwości te mogą skłonić pacjenta do wykonania kompleksowej diagnostyki hepatologicznej.
Elastografia wątroby może służyć nie tylko do diagnostyki chorych z rozpoznaną uprzednio chorobą wątroby, ale również do badań przesiewowych, mających na celu wykrycie bezobjawowego uszkodzenia wątroby o dowolnej etiologii na wczesnym etapie i wyselekcjonowanie osób wymagających pogłębionej diagnostyki hepatologicznej. Samo badanie elastograficzne jest badaniem nieinwazyjnym małe ryzyko wystąpienia powikłań), pacjent nie jest hospitalizowany, nie ma podawanego znieczulenia miejscowego oraz nie jest robione nakłucie w ciele pacjenta. Jest to bardzo ważne, ponieważ wielu pacjentów obawia się badań inwazyjnych (biopsji wątroby) i rezygnuje z dalszej diagnostyki w momencie, w którym dowiadują się że konieczne będzie przeprowadzenie biopsji wątroby.
Głównymi wskazaniami do elastografii wątroby są:
-
zapalenie wątroby: wirusowe (HCV, HBV), autoimmunologiczne,
-
toksyczne uszkodzenie wątroby,
-
alkoholowe uszkodzenie wątroby,
-
polekowe uszkodzenie wątroby,
-
stłuszczenie wątroby.
Badanie nie powinno być wykonywane w przypadku:
-
pacjentów z rozrusznikami serca i innymi urządzeniami elektronicznymi podłączonymi na stałe,
-
kobiet ciężarnych,
-
pacjentów ze znaczną otyłością i wodobrzuszem;
-
innych narządów niż wątroba.
Korzyści z elastografii wątroby:
-
dokładna, ocena stopnia uszkodzenia wątroby,
-
wykluczenie lub potwierdzenie marskości,
-
wymagana w kwalifikacji do leczenia zakażenia HCV,
-
możliwość lepszego planowania leczenia.
Badanie przy użyciu tego sprzętu jest bezbolesne, a pacjent przygotowuje się do niego tak samo, jak do badania ultrasonograficznego (USG). Przed badaniem pacjent powinien być na czczo (ostatni posiłek winien być spożyty min. 6 godzin przed badaniem).
Elastografia jest badaniem przebiegającym podobnie jak obrazowanie jamy brzusznej aparatem USG. Wykonywane jest ono przy użyciu specjalistycznego aparatu dedykowanego badaniom elastografii wątroby. W trakcie badania np. lekarz hepatolog lub wykwalifikowana pielęgniarka przykłada specjalną pokrytą żelem głowicę ultrasonograficzną do badanej okolicy wątroby i ocenia uzyskany obraz na monitorze. Badanie trwa krótko (5-10 minut), pacjent odczuwa jedynie lekkie wibracje na skórze w miejscu przyłożenia głowicy.
Uzyskany wynik badania (elastogram) to kombinacja barw od czerwonej do niebieskiej (256 odcieni), odzwierciedlających zróżnicowaną twardość tkanek. Barwy czerwone obrazują obszary o znacznej miękkości, barwy zielone – pośrednie, a niebieskie – twarde (zmienione chorobowo). Taki wynik jest uzyskany natychmiast po zakończeniu, co pozwala ocenić stan wątroby przed rozpoczęciem leczenia i w trakcie tego leczenia.
Badanie to można wykonywać bez jakichkolwiek przeszkód kilka razy w roku u tego samego pacjenta. Na podstawie wszystkich badań (elastograficznych, biochemicznych oraz hematologicznych) lekarz przedstawia kompleksową diagnozę stanu wątroby.